Sądowy zwrot akcji w sprawie Pomnika Czynu Rewolucyjnego. Monument przestał być… zabytkiem Pomnik Czynu Rewolucyjnego – przełomowy wyrok WSA | Rzeszów News

Niespodziewany obrót spraw w administracyjnej batalii o słynny rzeszowski monument. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność dwóch decyzji, na mocy których Pomnik Czynu Rewolucyjnego został wpisany do rejestru zabytków. Orzeczenie jest jednak nieprawomocne, a motywy, jakimi kierował się sąd, pozostają na razie tajemnicą.

Postępowanie przed warszawskim WSA to kolejny rozdział wieloletniego sporu dotyczącego prawnego statusu Pomnika Czynu Rewolucyjnego w Rzeszowie. Sprawę do sądu skierowało Stowarzyszeniu Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia z Rzeszowa, które nie zgadzało się z decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 24 września 2025 roku, utrzymującą w mocy wpis obiektu do rejestru zabytków.

Sąd stwierdza nieważność obu decyzji

Rozprawa odbyła się 9 września 2026 r. Trzyosobowy skład orzekający Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (pod przewodnictwem sędziego Andrzeja Nogala, z udziałem sędziego Bogusława Cieśli oraz asesora Szczepana Borowskiego) uwzględnił skargę stowarzyszenia.

Jak wynika z opublikowanej sentencji wyroku, sąd stwierdził nieważność nie tylko zaskarżonej decyzji ministra, ale również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, czyli Podkarpackiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Dodatkowo zasądzono od Ministra Kultury na rzecz skarżącego stowarzyszenia 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok jest nieprawomocny

Rozstrzygnięcie może wydawać się przełomowe, ale na obecnym etapie wciąż rodzi więcej pytań niż odpowiedzi. Wyrok jest nieprawomocny, co oznacza, że stronom przysługuje prawo złożenia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Na podstawie dostępnych dokumentów nie da się jednoznacznie stwierdzić, czy WSA dopatrzył się błędów czysto proceduralnych organów ochrony zabytków, czy też uchybienia dotyczyły innych, głębszych podstaw prawnych.

Ratusz walczy na dwóch frontach

Administracyjna ścieżka dotycząca ochrony konserwatorskiej to tylko jedna strona medalu. Miasto Rzeszów równolegle toczy batalię na drodze cywilnej, starając się odzyskać teren, na którym stoi monument.

Od symbolu PRL do chronionego (i spornego) zabytku

Zawirowania prawne idealnie wpisują się w burzliwą, współczesną historię rzeszowskiego pomnika. Odsłonięte w 1974 r. dzieło prof. Mariana Koniecznego po upadku komunizmu straciło swoją pierwotną, propagandową funkcję, wrastając mocno w krajobraz centrum miasta.

Problemy zaczęły się potęgować po wspomnianym 2006 r., gdy teren wrócił do zakonu bernardynów. Przez lata ścierały się dwie wizje: miejska, zakładająca zachowanie monumentu jako dziedzictwa powojennej rzeźby i charakterystycznego symbolu miasta, oraz wizja m.in. Instytutu Pamięci Narodowej, domagająca się dekomunizacji i usunięcia obiektu.

Prawdziwe trzęsienie ziemi nastąpiło w czerwcu 2024 roku. Zmęczeni przedłużającym się sporem ideologicznym zakonnicy postanowili nieodpłatnie przekazać monument Stowarzyszeniu Rodzin Żołnierzy Niezłomnych Podkarpacia – organizacji, która otwarcie dąży do jego wyburzenia. To wywołało lawinę działań: w sierpniu 2024 roku wojewódzki konserwator zabytków wpisał pomnik do rejestru, co we wrześniu 2025 roku przypieczętowało ministerstwo, blokując możliwość swobodnej rozbiórki. W międzyczasie obiekt objęto też ochroną w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.

Obecny, wrześniowy wyrok WSA po raz kolejny wywraca sytuację do góry nogami. Los Pomnika Czynu Rewolucyjnego, do czasu prawomocnych rozstrzygnięć w sądach administracyjnych i cywilnych, wciąż stoi pod znakiem zapytania. (mob)